Transport towarów zawsze wiąże się z ryzykiem uszkodzenia, utraty lub zniszczenia ładunku. Aby zabezpieczyć interesy uczestników łańcucha dostaw, stosuje się ubezpieczenie cargo, którego zakres ochrony często opiera się na Instytutowych Klauzulach Ładunkowych (Institute Cargo Clauses – ICC). Są to międzynarodowe warunki ubezpieczenia opracowane przez londyński rynek ubezpieczeniowy, powszechnie wykorzystywane w transporcie krajowym i międzynarodowym.

Czym są Instytutowe Klauzule Ładunkowe (ICC)?

Termin "Instytutowe Klauzule Ładunkowe" (Institute Cargo Clauses – ICC) określa zakres ochrony ubezpieczeniowej dla przewożonych towarów. Stanowią standard stosowany przez ubezpieczycieli na całym świecie, a zakres ochrony ustala się na podstawie klauzul ICC, niezależnie od środka transportu – drogowego, kolejowego, lotniczego, morskiego czy multimodalnego. ICC został opracowany przez Londyński Instytut Ubezpieczycieli (Institute of London Underwriters, ILU) - historyczną organizację która powstała w 1884 roku, która reprezentowała zakłady ubezpieczeń specjalizujące się w ubezpieczeniach morskich, lotniczych i transportowych. W 1998 roku połączyła się z LIRMA, tworząc International Underwriting Association of London (IUA).

Klauzule ICC nie są samodzielnym ubezpieczeniem, lecz zestawem warunków określających, jakie zdarzenia są objęte ochroną, a jakie zostały wyłączone z odpowiedzialności ubezpieczyciela. Rozwiązanie to jest stosowane w transporcie międzynarodowym od 200 lat.

Jakie są instytutowe klauzule cargo?

Najczęściej stosowane są trzy podstawowe warianty ochrony:

• ICC (A) – najszerszy zakres ochrony,

• ICC (B) – zakres pośredni,

• ICC (C) – podstawowy zakres ochrony.

Im wyższa litera alfabetu, tym węższy zakres ochrony. Oznacza to, że ICC (A) zapewnia najszersze ubezpieczenie, natomiast ICC (C) obejmuje wyłącznie określone ryzyka wymienione w klauzuli.

Jaka jest różnica pomiędzy klauzulami instytutowymi dotyczącymi ładunków A, B i C?

ICC (A) – najszerszy zakres ochrony: obejmuje co do zasady wszystkie ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia ładunku, z wyjątkiem zdarzeń wyraźnie wyłączonych w warunkach ubezpieczenia.

Jest najczęściej wybierana przy przewozie towarów o wysokiej wartości lub szczególnie narażonych na uszkodzenia.

ICC (B) – zakres pośredni: obejmuje wybrane ryzyka wskazane w klauzuli, takie jak między innymi:

• pożar,

• wybuch,

• wywrócenie lub wykolejenie środka transportu,

• wejście statku na mieliznę,

• trzęsienie ziemi,

• erupcja wulkanu,

• uderzenie pioruna,

• zalanie wodą morską, rzeczną lub jeziorną,

• całkowitą utratę sztuki ładunku podczas załadunku lub wyładunku,

• ryzyko uszkodzenia ładunku przez wodę morską.

Zakres ochrony jest szerszy niż w ICC (C), ale węższy niż w ICC (A).

ICC (C) – podstawowy zakres ochrony: zapewnia ochronę wyłącznie w przypadku najpoważniejszych zdarzeń, takich jak:

• pożar,

• wybuch,

• wywrócenie lub wykolejenie środka transportu,

• zatonięcie lub przewrócenie statku,

• kolizja środka transportu,

• wyrzucenie ładunku za burtę (jettison),

• wspólna awaria (General Average).

Nie obejmuje natomiast wielu typowych uszkodzeń powstających podczas transportu, takich jak przypadkowe uszkodzenia mechaniczne czy szkody wynikające z niewłaściwego obchodzenia się z towarem; przy ICC (C), zarówno jak i przy ICC (B) to ubezpieczony musi wykazać przyczynę szkody.

Czego nie obejmuje klauzula ICC?

Niezależnie od wybranego wariantu, Instytutowe Klauzule Ładunkowe zawierają katalog wyłączeń odpowiedzialności. Co do zasady nie obejmują one szkód wynikających z:

• umyślnego działania ubezpieczonego,

• zwykłego ubytku masy lub objętości towaru,

• naturalnych właściwości przewożonego ładunku (np. psucia się produktów spożywczych),

• niewłaściwego opakowania lub zabezpieczenia towaru przed transportem, w tym także związanego z przygotowaniem przedmiotu do transportu przed jego rozpoczęciem,

• opóźnienia dostawy (nawet jeśli opóźnienie było skutkiem zdarzenia objętego ubezpieczeniem),

• niewypłacalności przewoźnika lub armatora (w określonych sytuacjach),

• działań wojennych, strajków, zamieszek czy aktów terrorystycznych, chyba że wykupiono dodatkowe klauzule rozszerzające ochronę.

Takie wyłączenie odnosi się co do zasady do działań pracowników ubezpieczonego i nie obejmuje samodzielnych wykonawców. Zakres wyłączeń może się różnić w zależności od treści konkretnej polisy.

Co to jest ubezpieczenie ICC C?

ICC (C) to podstawowy wariant ubezpieczenia cargo, obejmujący wyłącznie ściśle określone ryzyka wskazane w warunkach ubezpieczenia. Jest najczęściej wybierany przy przewozie towarów o niższej wartości lub takich, które są mniej podatne na uszkodzenia.

Ze względu na ograniczony zakres ochrony składka ubezpieczeniowa jest zazwyczaj niższa niż w przypadku wariantów ICC (A) i ICC (B). Przed wyborem tej klauzuli warto jednak przeanalizować ryzyko związane z przewożonym ładunkiem i trasą transportu.

Kiedy wybrać odpowiednią klauzulę ICC?

Dobór odpowiedniego zakresu ochrony zależy od wielu czynników, takich jak:

• wartość przewożonego towaru,

• rodzaj ładunku,

• podatność na uszkodzenia,

• środek transportu,

• długość i przebieg trasy,

• wymagania kontrahenta lub warunki umowy handlowej.

Przed zawarciem polisy warto wziąć pod uwagę nie tylko wartość ładunku, ale też czas transportu i jego etapy od momentu nadania do momentu dostarczenia towaru, w tym składowanie.

W praktyce:

• ICC (A) jest wybierana jest przez importerów i eksporterów dla towarów o wysokiej wartości i wymagających pełniejszej ochrony,

• ICC (B) stanowi rozwiązanie pośrednie dla handlowców i może być właściwa m.in. dla większości rodzajów ładunków,

• ICC (C) sprawdza się przy przewozie mniej wrażliwych ładunków oraz tam, gdzie akceptowany jest podstawowy zakres ochrony.

Wybór wariantu powinien uwzględniać możliwe straty, koszty i wydatki w wyniku wypadku lub z winy innych zdarzeń losowych. W ubezpieczeniach transportowych (Cargo) ICC A czy ICC C wyłączenie dotyczące niedostatecznego lub niewłaściwego opakowania oznacza, że ubezpieczyciel nie ponosi wydatków spowodowanych niedostatecznym przygotowaniem towaru do drogi.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o Instytutowe Klauzule Ładunkowe (ICC)

1. Czym są Instytutowe Klauzule Ładunkowe (ICC)?

Instytutowe Klauzule Ładunkowe (Institute Cargo Clauses – ICC) to międzynarodowy standard określający zakres ochrony ubezpieczenia cargo. Wskazują, jakie ryzyka są objęte ubezpieczeniem przewożonego towaru, a jakie zostały wyłączone z odpowiedzialności ubezpieczyciela.

2. Jakie są rodzaje klauzul ICC?

Wyróżnia się trzy podstawowe warianty ochrony:

• ICC (A) – najszerszy zakres ochrony,

• ICC (B) – zakres pośredni,

• ICC (C) – podstawowy zakres ochrony.

3. Czym różni się ICC (A) od ICC (B) i ICC (C)?

ICC (A) obejmuje co do zasady wszystkie ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia towaru, z wyjątkiem wyłączeń określonych w warunkach ubezpieczenia. ICC (B) i ICC (C) zapewniają ochronę jedynie w odniesieniu do konkretnie wskazanych zdarzeń, przy czym ICC (C) oferuje najwęższy zakres ochrony.

4. Czy Instytutowe Klauzule Ładunkowe dotyczą tylko transportu morskiego?

Nie. Choć klauzule ICC wywodzą się z rynku ubezpieczeń morskich, obecnie są stosowane również w transporcie drogowym, kolejowym, lotniczym oraz multimodalnym.

5. Co obejmuje ubezpieczenie ICC (C)?

ICC (C) chroni przed skutkami najpoważniejszych zdarzeń, takich jak pożar, wybuch, kolizja środka transportu, wywrócenie pojazdu, zatonięcie statku czy wspólna awaria. Nie obejmuje wielu typowych uszkodzeń powstających podczas transportu.

6. Czy ICC obejmuje wszystkie szkody powstałe podczas transportu?

Nie. Każda klauzula zawiera wyłączenia odpowiedzialności. Ochrona nie obejmuje szkód wynikających z niewłaściwego opakowania towaru, jego naturalnych właściwości, umyślnego działania ubezpieczonego czy zwykłego ubytku masy lub objętości.

7. Czy klauzule ICC obejmują opóźnienie dostawy?

Nie. Standardowe Instytutowe Klauzule Ładunkowe nie obejmują szkód wynikających wyłącznie z opóźnienia dostawy, nawet jeśli opóźnienie zostało spowodowane zdarzeniem objętym ubezpieczeniem.

8. Jak wybrać odpowiednią klauzulę ICC?

Wybór powinien zależeć od wartości towaru, rodzaju ładunku, środka transportu, długości trasy oraz poziomu ryzyka. Im cenniejszy lub bardziej podatny na uszkodzenia jest towar, tym częściej wybierana jest klauzula ICC (A).

9. Czy można rozszerzyć zakres ochrony ubezpieczenia cargo?

Tak. W zależności od oferty ubezpieczyciela zakres ochrony można rozszerzyć o dodatkowe klauzule, na przykład dotyczące ryzyka wojennego, strajków, zamieszek czy aktów terroryzmu.

10. Kto powinien wykupić ubezpieczenie cargo z klauzulą ICC?

Ubezpieczenie cargo może wykupić zarówno sprzedający, jak i kupujący – zależy to od ustaleń handlowych oraz zastosowanej reguły Incoterms. Warto dokładnie określić w umowie, która ze stron odpowiada za zawarcie ubezpieczenia oraz jaki zakres ochrony powinien ono obejmować.

11. Czy ICC obejmuje zasztauowanie?

Nie. Żadna z Standardowych Instytutowych Klauzuli Ładunkowych (ICC A, B, C) nie obejmuje szkód wynikających z niewłaściwego zasztauowania (rozmieszczenia i zamocowania) w kontenerze lub pojeździe, jeśli zostało ono wykonane przez ubezpieczonego lub jego pracowników przed rozpoczęciem