W handlu międzynarodowym jednym z najczęściej wykorzystywanych dokumentów są deklaracja pochodzenia towaru oraz świadectwo pochodzenia towaru. Deklaracja pochodzenia towaru to oświadczenie, które najczęściej jest sporządzane przez eksportera i potwierdza kraj pochodzenia towaru. Deklaracja pochodzenia towaru jest wymagana przy odprawie celnej lub w celu uzyskania preferencyjnych stawek celnych. Dla importerów, eksporterów i przedsiębiorców rozliczających obrót z krajami Unii Europejskiej oraz innymi krajami prawidłowe określenie pochodzenia towaru wpływa na wysokość należności celnych, zakres formalności i na możliwość zastosowania preferencji wynikających z umów handlowych.

Czym jest deklaracja pochodzenia towarów?

Deklaracja pochodzenia towaru to oświadczenie potwierdzające kraj pochodzenia produktu. W praktyce wskazuje, z jakiego państwa pochodzi dany produkt, a dokument ten może być wymagany podczas importu lub eksportu, zwłaszcza gdy przedsiębiorca chce skorzystać z preferencyjnych stawek celnych wynikających z umów handlowych Unii Europejskiej z krajami, z którymi UE zawarła takie umowy.

Deklaracja może zostać sporządzona przez eksportera zgodnie z zasadami określonymi w odpowiednich przepisach i umowach międzynarodowych. Jej forma oraz treść zależą od tego, jaki jest dany towar, czy chodzi o preferencyjne pochodzenie towaru czy niepreferencyjne, zależy od kraju przeznaczenia towaru i obowiązujących regulacji w danym kraju. W obrocie funkcjonują dwa rodzaje pochodzenia, ale tylko preferencyjne pochodzenie pozwala korzystać z ulg celnych, w przypadku gdy dany towar spełnia określone reguły i został udokumentowany we właściwy sposób jako preferencyjny.

Jak udokumentować pochodzenie towaru?

Pochodzenie towaru można potwierdzić za pomocą różnych dokumentów, w zależności od rodzaju transakcji i wymagań kraju importu.

W praktyce najczęściej wykorzystywane są następujące rodzaje pochodzenia, w tym preferencyjne pochodzenie towaru i pochodzenie niepreferencyjne.

• deklaracja pochodzenia sporządzona przez eksportera,

• świadectwo pochodzenia towaru, w tym: preferencyjne świadectwo pochodzenia, świadectwo preferencyjnego pochodzenia towaru oraz EUR 1,

• deklaracja na fakturze (tzw. statement on origin), jeśli przewidują to przepisy lub odpowiednia umowa handlowa,

• świadectwo przewozowe,

• inne dokumenty wymagane przez właściwe organy celne, a przy weryfikacji także dokumenty dotyczące deklaracji dostawcy.

W obrocie międzynarodowym stosuje się różne rodzaje świadectw pochodzenia dla przesyłek objętych umowami handlowymi. Ważne jest żeby pamiętać o tym, że niepreferencyjne pochodzenie towaru nie upoważnia do obniżek celnych. W każdym przypadku przedsiębiorca powinien dysponować dokumentacją potwierdzającą pochodzenie towaru, np. dokumentami produkcyjnymi, zakupowymi lub technicznymi.

Kto wystawia deklarację pochodzenia?

Deklarację pochodzenia najczęściej wystawia eksporter lub – w określonych przypadkach – upoważniony eksporter albo zarejestrowany eksporter (REX), jeżeli wymagają tego przepisy dotyczące danej umowy handlowej, którą potwierdzają zewnętrzne instytucje, takie jak urzędy celno-skarbowe czy Krajowa Izba Gospodarcza.

Eksporter, wystawiając deklarację, potwierdza, że towar spełnia kryteria pochodzenia określone w odpowiednich przepisach. Eksporter powinien być przygotowany do przedstawienia dokumentów potwierdzających prawdziwość złożonego oświadczenia, a dla każdej wysyłki zwykle przygotowuje się oddzielny dokument spośród świadectw pochodzenia.

W praktyce należy pamiętać o szczegółach:

• wystawcą jest podmiot, który zna pochodzenie towaru i dysponuje dokumentacją potwierdzającą ten status;

• w niektórych procedurach pomocniczo stosuje się dokument EUR.1, czyli preferencyjne świadectwo pochodzenia towaru, a także deklarację dostawcy;

• przy spełnieniu warunków deklaracja na fakturze może w niektórych przypadkach zastąpić dokument EUR.1;

• należy pamiętać, że przy wywozie liczą się także dane z dokumentów handlowych, w tym dane dotyczące wartości;

• gdy deklarację podpisuje inna osoba, może być potrzebne formalne upoważnienie;

• deklaracja pochodzenia powinna zawierać dane identyfikacyjne eksportera.

Jaki dokument potwierdza pochodzenie towaru?

Najczęściej stosowanymi dokumentami potwierdzającymi pochodzenie towaru są:

• świadectwo pochodzenia towaru (Certificate of Origin) – dokument wydawany przez uprawnioną instytucję, np. izbę gospodarczą, zwykle po złożeniu wniosku,

• deklaracja pochodzenia sporządzona przez eksportera, a w przypadku zarejestrowanego eksportera także z podaniem numeru REX,

• deklaracja na fakturze lub oświadczenie o pochodzeniu przewidziane w określonych umowach handlowych.

Wartość przesyłki do 6000 EUR może pozwalać na samodzielne wystawienie deklaracji, w zależności od przepisów konkretnej umowy.

Wybór właściwego dokumentu zależy od rodzaju transakcji, kraju przeznaczenia oraz obowiązujących przepisów, a do jego wystawienia trzeba przygotować odpowiednie informacje. Jeśli deklarację podpisuje inna osoba niż eksporter, może być też potrzebne upoważnienie.

Jak wystawić deklarację preferencyjnego pochodzenia towarów?

Aby wystawić deklarację preferencyjnego pochodzenia, eksporter powinien:

1. Ustalić, czy towar spełnia reguły pochodzenia określone w odpowiedniej umowie handlowej Unii Europejskiej z krajami trzecimi; wniosek o świadectwo składa się zwykle w miejscowej izbie handlowej, a do wniosku trzeba dołączyć informacje wymagane przez daną instytucję.

2. Zweryfikować, czy posiada wymagany status (np. upoważnionego eksportera lub zarejestrowanego eksportera REX), jeśli jest on wymagany.

3. Umieścić odpowiednią treść deklaracji na fakturze lub innym dokumencie handlowym, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

4. Zachować dokumentację potwierdzającą pochodzenie towaru na wypadek kontroli organów celnych.

Każdy kraj może zażądać świadectwa pochodzenia dla towaru w ramach wymiany handlowej, dlatego przed wysyłką trzeba sprawdzić wymagania rynku docelowego; niektóre państwa wymagają też poświadczenia przez ambasadę lub ministerstwo.

Nieprawidłowo sporządzona deklaracja może skutkować odmową stosowania preferencyjnych stawek cła lub utratą preferencyjnych stawek cła oraz prawa do zwolnienia z cła. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których stosowanie preferencyjnych stawek zależy od prawidłowego udokumentowania pochodzenia.

Jak określić kraj pochodzenia towaru?

Kraj pochodzenia ustala się zgodnie z przepisami prawa celnego oraz regułami pochodzenia obowiązującymi dla danego towaru w celu uzyskania preferencyjnych stawek cła w handlu z krajami trzecimi objętymi odpowiednią umową.

Co do zasady towar uznaje się za pochodzący z kraju, w którym:

• został całkowicie uzyskany lub wyprodukowany, albo

• przeszedł ostatnią istotną, ekonomicznie uzasadnioną obróbkę lub przetworzenie, skutkującą powstaniem nowego produktu lub stanowiącą ważny etap produkcji.

Samo przepakowanie, etykietowanie czy proste czynności montażowe zazwyczaj nie są wystarczające do zmiany kraju pochodzenia. Przykładowo, jeśli składniki pochodzą z różnych państw, znaczenie ma czy do kluczowego etapu produkcji doszło w danym kraju. Analogiczna sytuacja występuje przy ocenie kraju pochodzenia towaru w zależności od warunków właściwej umowy. Unia Europejska ma 49 umów o wolnym handlu, więc wymagania dokumentacyjne zależą od konkretnego porozumienia, a prawidłowa deklaracja może warunkować obniżkę lub zwolnienie z cła.

Deklaracja pochodzenia a świadectwo pochodzenia – czym się różnią?

Choć oba dokumenty dotyczą pochodzenia towaru, pełnią nieco inną funkcję.

Deklaracja pochodzenia	Świadectwo pochodzenia
Sporządzana przez eksportera	Wydawane przez uprawnioną instytucję (np. izbę gospodarczą)
Może być umieszczona na fakturze lub innym dokumencie handlowym	Jest odrębnym dokumentem urzędowym
Stosowana głównie w ramach umów o wolnym handlu	Często wymagana przez importerów lub organy celne niektórych państw
Umożliwia korzystanie z preferencji celnych, jeśli spełnione są wymagane warunki	Potwierdza kraj pochodzenia towaru dla celów handlowych lub celnych

Najczęstsze błędy przy dokumentowaniu pochodzenia towarów

Przedsiębiorcy najczęściej popełniają następujące błędy:

• błędnie określają kraj pochodzenia,

• wystawiają deklarację bez spełnienia reguł pochodzenia,

• brakuje dokumentów potwierdzających pochodzenie towaru,

• stosują niewłaściwą treść deklaracji,

• nie uwzględniają zmian w przepisach lub umowach handlowych.

Takie błędy mogą skutkować koniecznością zapłaty należności celnych, utratą preferencji taryfowych lub wydłużeniem procedur celnych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o DAP

1. Co oznacza skrót DAP?

DAP (Delivered at Place) to jedna z reguł Incoterms 2020 oznaczająca „Dostarczone do miejsca”. Sprzedający organizuje transport do uzgodnionego miejsca przeznaczenia i ponosi ryzyko do momentu dostarczenia towaru.

2. Kto organizuje transport przy warunkach DAP?

Transport organizuje i opłaca sprzedający. Do jego obowiązków należy dostarczenie towaru do miejsca wskazanego w umowie.

3. Kiedy ryzyko przechodzi ze sprzedającego na kupującego?

Ryzyko przechodzi na kupującego w momencie, gdy towar zostanie dostarczony do uzgodnionego miejsca i będzie gotowy do rozładunku na przybyłym środku transportu.

4. Kto odpowiada za rozładunek towaru przy DAP?

Co do zasady za rozładunek odpowiada kupujący. Jeśli strony chcą inaczej podzielić obowiązki, powinny wyraźnie określić to w umowie.

5. Kto ponosi koszty odprawy celnej importowej?

Za odprawę celną importową, opłacenie cła, podatku VAT oraz innych należności importowych odpowiada kupujący.

6. Czy sprzedający dokonuje odprawy celnej eksportowej?

Tak. W formule DAP sprzedający odpowiada za przeprowadzenie odprawy celnej eksportowej oraz spełnienie formalności wymaganych przy wywozie towaru.

7. Czy sprzedający może pomóc kupującemu w formalnościach importowych?

Tak. Zgodnie z Incoterms 2020 sprzedający powinien – na wniosek kupującego oraz na jego koszt i ryzyko – udzielić rozsądnej pomocy w uzyskaniu dokumentów lub informacji potrzebnych do przeprowadzenia formalności importowych oraz spełnienia wymogów bezpieczeństwa.

8. Czy przy DAP sprzedający ma obowiązek ubezpieczenia towaru?

Nie. Reguła DAP nie nakłada obowiązku wykupienia ubezpieczenia transportowego. Sprzedający lub kupujący mogą jednak zdecydować się na jego zawarcie w celu ograniczenia ryzyka.

9. Czy DAP można stosować dla każdego rodzaju transportu?

Tak. DAP może być stosowana w transporcie drogowym, kolejowym, morskim, lotniczym oraz multimodalnym.

10. Czym różni się DAP od DDP?

W formule DAP kupujący odpowiada za odprawę celną importową oraz opłacenie cła i podatków. Natomiast przy DDP (Delivered Duty Paid) obowiązki te przejmuje sprzedający.

11. Czym różni się DAP od DPU?

W formule DAP sprzedający dostarcza towar gotowy do rozładunku, natomiast sam rozładunek należy do kupującego. W formule DPU (Delivered at Place Unloaded) sprzedający odpowiada również za rozładunek towaru w miejscu przeznaczenia.

12. Kiedy warto wybrać warunki dostawy DAP?

DAP jest dobrym rozwiązaniem, gdy sprzedający chce przejąć organizację transportu do miejsca dostawy, a kupujący preferuje ograniczenie obowiązków logistycznych do rozładunku i formalności importowych. Formuła ta jest często stosowana w handlu międzynarodowym oraz przy regularnych